Resmi Gazete’de yayımlanan Çocuk Koruma Kanunu değişiklikleri, çocukların ceza sorumluluğunu yeniden tanımlarken, ateşli silah ve bıçak ihlallerine ağır cezalar getiriyor.
Resmi Gazete’de yayımlanan “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, çocukların adli süreçlerdeki konumunu ve korunma mekanizmalarını yeniden düzenledi. Kanun, ateşli silahların ihmali muhafazasından bıçak satışına kadar geniş bir yelpazede yeni hükümler getirirken, çocukların ceza sorumluluğu ve aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlali konularında önemli değişiklikler yaptı.
Yeni düzenlemeye göre, ateşli silahı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza ederek çocuğun ele geçirmesine neden olan kişiler, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalacak. Bu hüküm, fiilin daha ağır bir suça yol açmaması halinde uygulanacak.
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle, 12-15 yaş aralığındaki çocukların fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişmemiş olması durumunda ceza sorumluluğu olmayacak. Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Aynı yaş grubundaki çocukların fiilin hukuki anlamını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olması halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasına hükmedilecek. Diğer cezalarda yarı oranında indirim yapılacak ve her fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamayacak.
15-18 yaş grubundaki çocuklara yönelik düzenlemelerde ise ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilecek. Diğer cezalarda üçte bir oranında indirim uygulanacak ve bu halde hapis cezası 15 yılı geçemeyecek.
Kanun, kasten öldürme ve ağırlaştırılmış yaralama gibi bazı suçlarda, 15-18 yaş grubundaki çocuklar için yaş indirimi uygulanmayabileceği hükmünü getirdi. Bu karar, somut olaydaki kusurun ağırlığı, güdülen amaç, suçun işleniş şekli ve daha önceden kasıtlı suçtan mahkumiyet gibi hususlar dikkate alınarak verilecek. Ayrıca, hakimlere 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst grubun ceza rejimini uygulama konusunda takdir yetkisi tanındı.
Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişilere yönelik hapis cezası, şikayet üzerine 3 aydan 2 yıla kadar artırıldı. Hamile eşini veya birlikte yaşadığı kadını çaresiz durumda terk edenlere verilen cezanın üst sınırı da 6 aydan 2 yıla yükseltildi.
Bu fiiller sonucunda çocuğun kasten öldürülmesi veya ağır yaralanması gibi durumlar oluşursa, faile verilecek ceza yarıdan iki katına kadar artırılacak ve şikayet şartı aranmayacak. Çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babalar için öngörülen hapis cezasının sınırı 1 yıldan 3 yıla çıkarıldı. Bu durum, velayet hakları kaldırılmış olsa dahi, itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu madde kullanımı veya onur kırıcı tavır ve hareketler sonucu maddi ve manevi özen noksanlığı nedeniyle çocukları tehlikeye atan ebeveynleri kapsıyor.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan düzenlemeyle, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianameler, Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilebilecek. Bu inceleme zorunluluğu, çocukların üstün yararını gözetmeyi amaçlıyor.
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle, çocuk hükümlülerin hapis cezalarının infazına çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak. İyi halli oldukları tespit edilen çocuklar, çocuk eğitimevlerine ayrılacak. 12-18 yaş grubu çocuklar, cinsiyetleri, fiziki gelişimleri ve suç türleri göz önüne alınarak kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı bölümlerinde barındırılacak.
Çocuk hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan eğitimevine geçişleri, en geç üç ayda bir yapılan idare ve gözlem kurulu değerlendirmesi sonucunda belirlenecek. Bu kurulda psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı ve avukat gibi uzman görevliler de yer alacak.
Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olan çocuklar doğrudan çocuk eğitimevlerinde cezalarını yerine getirecek. Firar eden veya disiplin cezası alan çocuklar tekrar kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilebilecek.
Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçları hariç, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği her gün iki gün olarak dikkate alınacak.
Kabahatler Kanunu’na eklenen “Amaç dışı bıçak taşıma” hükmüyle, Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan her tür kesici, delici veya bereleyici aletin satışı ve sergilenmesi yasaklandı. Bu yasak, ruhsatlı iş yerleri dışında geçerli olacak ve 1 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.
Söz konusu aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasaklandı. Bu yasaklara uymayanlara 5 bin liradan 10 bin liraya kadar idari para cezası verilecek. Kabahatin işlendiğini bildirmeyen işleticilere de 5 bin lira idari para cezası uygulanacak ve aletlere el konulacak.
Kabahati işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında ise koruyucu, destekleyici ve yönlendirme tedbirleri uygulanması amacıyla çocuk hakiminden tedbir talep edilecek. Bir sanat veya mesleğin icrası ile eğitim için gerekli aletlerin kullanımı bu hükümlerin dışında tutuldu.
Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen “yönlendirme tedbirleri”, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için tasarlandı. Bu tedbirler arasında “sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri”, “dijital risklerden korunma tedbiri”, “kitap ve kütüphane tedbiri”, “çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri” ile “tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri” bulunuyor.
“Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri” ile çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri gibi yerlerde 20 ila 300 saat arası psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görevler almasına hükmedilebilecek. “Dijital risklerden korunma tedbiri” ise çocukların kullandığı dijital cihazların takibi ve riskli platformlara erişimin engellenmesini kapsıyor.
“Kitap ve kütüphane tedbiri” ile kütüphane ve okuma salonlarında görev alma veya belirlenen eserleri okuma, “çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri” ile park, bahçe gibi alanlarda çevre temizliği ve bitki bakımı gibi faaliyetlere katılma öngörülüyor. “Bağımlılık tedbiri” ise çocukların bağımlılıklarının tedavi ve rehabilitasyonu için programlara katılmasını içeriyor.
Bu tedbirlerin uygulanmasında kolluktan yardım istenebilecek ve koordinasyon Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile vali/kaymakamlar tarafından sağlanacak.
Kanun, akıl hastalığı, bağımlılık veya ağır bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları için ciddi tehlike oluşturan çocuklar hakkında acil korunma kararı alınmasını kolaylaştırdı. Sağlık kurumlarına gelen bu çocuklar için 24 saat içinde rapor düzenlenecek ve 48 saat içinde hakim kararı alınabilecek.
Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek yerinin gizli tutulmasına ve kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilecek. Gerekli görülen tıbbi müdahale ve tedavi, hakim kararı tebliğ edilene kadar uygulanacak.
Çocuk Koruma Kanunu, Sosyal Hizmetler Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” olarak değiştirildi. Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
Adli süreçteki çocuklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi durumunda, uygun görülen yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanacak. Mağdurun veya kamunun zararının az olması halinde, zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale getirildi. 15 yaşını doldurmuş çocuklar için inceleme yapılmaması durumunda ise gerekçesi iddianamede veya kararda belirtilecek.
Koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kişilere, çocuk hakimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar “tazyik hapsi” cezası verilebilecek.
